woensdag 7 november 2012

Over bastaarden, boedels en nalatenschappen: 11.000 akten Raad en Rentmeester-Generaal en Leen- en Tolkamer online

Oudste register van de Leen- en Tolkamer
Het BHIC in ’s-Hertogenbosch heeft vandaag meer dan 11.000 extra samenvattingen van oude akten online gezet. De akten zijn afkomstig uit de archieven van de Raad en Rentmeester-Generaal der Domeinen en de Leen- en Tolkamer en dateren uit de 17e en 18e eeuw. Inmiddels is de index met notaris-, schepen- en andere akten van het BHIC gevuld met ruim meer dan 100.000 akten.

Historische achtergrond bij de archieven
Na de inname van 's-Hertogenbosch in 1629 door Frederik Hendrik en helemaal vanaf de Vrede van Münster in 1648, oefenden de Staten-Generaal de soevereiniteit uit over de Meierij van 's-Hertogenbosch. De vroegere hertogelijke domeinen vielen toe aan de Staten-Generaal en die benoemden een rentmeester-generaal voor het beheer daarvan. Hij kreeg daarnaast een functie in het algemeen toezicht op de dorpsbesturen, vooral financieel.

Dit hangt samen met het feit, dat er in het generaliteitsland geen gewestelijk bestuurscollege was. De Staten-Generaal, met als uitvoerend orgaan de Raad van State, bestuurden "Staats-Brabant". Zij vroegen steeds vaker de rentmeester-generaal of de Leen- en Tolkamer, waarvan de rentmeester-generaal voorzitter was, om advies en stuurden hun de ingekomen verzoekschriften van financiële aard op om advies. Dat was ook eigenlijk wel logisch, omdat zowel de rentmeester-generaal als de Leen- en Tolkamer in verband met hun domeinbeheer goed op de hoogte waren van de plaatselijke toestanden.

De Leen- en Tolkamer had vier leden: de rentmeester-generaal, die voluit "Raad en Rentmeester-Generaal" heette en als voorzitter fungeerde, drie leenmannen en een griffier ter ondersteuning. De Raad van State benoemde hen allemaal. Ze vergaderden in principe iedere maandagochtend, 's zomers vanaf negen uur, 's winters vanaf tien uur, en eventueel ook nog tussendoor als dat nodig was in verband met processen en dergelijke. Rond Kerstmis, Vastenavond, Pasen, Pinksteren en de Bossche kermis waren er weken van afwezigheid.

De rentmeester-generaal adviseerde ook individueel de Raad van State en de Staten-Generaal, vanuit zijn functie als beheerder der domeinen en de bemoeiingen, die daaruit voortvloeiden, zoals politietoezicht en oplossing van geschillen.

Wat kun je vinden in deze archieven?
De archieven van de rentmeester-generaal en van de Leen- en Tolkamer bevatten vanwege hun adviesfunctie dus veel afschriften van resoluties en andere stukken van zowel de Staten-Generaal als de Raad van State over allerlei zaken betreffende dorpen in de Meierij.

De onderwerpen die daarin aan de orde komen zijn heel divers: geschillen over domeinzaken (zoals jacht, tollen, houtschatten en molens), verzoeken van dorpsbesturen om geld te mogen lenen of extra belastingen te mogen heffen, maar ook kwesties over uithangborden, pothuizen, hoefstallen, stoepen, kelderingangen, het schouwen van (water)wegen, grenzen tussen plaatsen of gemeenschappelijke gronden, pegels (peilschalen) bij watermolens.

Een brede variëteit dus, waardoor je achter informatie kunt komen over onder andere bastaarden, boedels, nalatenschappen en andere genealogisch en historisch interessante feiten, over dorpsreglementen, huis- en perceelsnamen, ontginningen en andere landschappelijke ontwikkelingen, en over militaire zaken en onderwijs. Om maar een paar dingen te noemen.

Oerwoud van stukken
Om een weg te vinden in dit oerwoud van stukken heeft archiefonderzoeker en trouw studiezaalbezoeker van het BHIC Henk Beijers een index gemaakt op een groot aantal van deze akten: om precies te zijn 7.372 akten van de Raad en Rentmeester-Generaal der Domeinen en 3.783 akten van de Leen- en Tolkamer zijn kort beschreven. Bij elkaar dus een bestand van 11.155 akten die nu zijn toegevoegd aan de algemene index op de website van het BHIC met notaris-, schepen- en andere akten.

Dankzij Henks jarenlange onderzoek zijn deze interessante historische en genealogische bronnen nu voor iedereen makkelijker toegankelijk geworden. Het BHIC is Henk Beijers dan ook zeer erkentelijk dat hij zijn gegevens via de website van het BHIC wil delen.

> Zoek door de index: www.bhic.nl/akten

> Ga naar de website van Henk Beijers: www.henkbeijersarchiefcollectie.nl

Eventuele vragen of opmerkingen kunnen rechtstreeks bij iedere akte worden doorgegeven aan het BHIC (via het envelopje rechtsboven in het scherm).

Geen opmerkingen: