maandag 25 februari 2013

Over zeeslagen, frauduleuze praktijken en kabaal in de kerk: BHIC zet 22.000 resoluties van de Raad van State online


"Versoeckende dat daerinne mach worden versien, tsy bij ordonnantie dat de voorschrevene buijten backers henne ovens sullen hebben te breecken ende destrueren ofte andersin te door soldaten te doen laten breecken ende demolieren." Een fragment uit een besluit dat op 16 januari 1646 werd genomen om de frauduleuze praktijken van bakkers rond 's-Hertogenbosch in de kiem te smoren.  Het is slechts één van de maar liefst meer dan 22.000 resoluties van de Raad van State die het BHIC vandaag online heeft gezet. Een schat aan personen, plaatsen en gebeurtenissen. Kortom, snoepjes voor stamboomonderzoekers en historici!

Vanaf nu kun je online door meer dan 80 jaar resoluties van de Raad van State zoeken. Meer dan 22.000 resoluties zijn al beschikbaar en dit wordt de komende tijd steeds verder uitgebreid. De doorzoekbaarheid van deze prachtige bron hebben we te danken aan archiefonderzoeker Henk Beijers, die vrijwel dagelijks op de studiezaal van het BHIC is te vinden om interessante archieven voor het publiek makkelijker toegankelijk te maken.

> Direct zoeken naar resoluties (of ga naar www.bhic.nl/akten)

> Persoonlijke website Henk Beijers

Jonker Marcus van Gerwen
In verband met het onderzoek voor een biografie van de laatste spaansgezinde kwartierschout van Peelland, te weten Jonker Marcus van Gerwen (ca. 1565-1645), onderzocht Henk ook de resoluties van de Raad van State op interessante informatie uit de periode 1629-1645, de bestuursperiode van Van Gerwen als kwartierschout.

Maar nadat het onderzoek naar Van Gerwen was afgerond, ging het samenvatten van de resoluties door. Henk heeft zelfs als doel om álle resoluties t/m 1795 toegankelijk te maken.

Raad van State
De Raad van State was tijdens de Republiek het uitvoerend orgaan van de Staten-Generaal. De raad oefende onder het gezag van de Staten-Generaal ook het bestuur uit over de generaliteitslanden, zoals Brabant. Alle besluiten die op de zittingen van de Raad van State werden genomen, werden vastgelegd in resoluties. Het BHIC beschikt over een bijna complete serie in het net geschreven resoluties van de Raad van State (1584-1795, toegangsnr. 178) Alleen de jaren 1596-1602, 1619-1623, 1683 en 1688 ontbreken. Het hoofdarchief van de Raad van State wordt bewaard op het Nationaal Archief in Den Haag.

Wat kun je in de resoluties vinden?
De resolutieboeken van de Raad van State vormen een rijke bron voor onderzoekers. Ze geven veel informatie over bijvoorbeeld alle vestingsteden met forten en schansen in den lande van noord naar zuid van Bourtange naar Sluis in Zeeuws-Vlaanderen, militaire functionarissen van soldaat tot generaal, ingenieurs, aannemers en opzichters van vestingwerken, kerkelijke functionarissen als predikanten en roomse geestelijken uit die periode, rekesten van regenten van afzonderlijke plaatsen, buitenlandse betrekkingen, activiteiten van rentmeesters van geestelijke goederen of rentmeesters van bepaalde geestelijke instellingen als gasthuizen, fundaties en dergelijke, schoolmeesters, molens en pachthoeven die sinds 1648 aan het land toebehoorden en oude kapellen die als schoolhuis werden ingericht, allerhande militaire informatie met betrekking tot munitie, artillerie, zeeslagen, regimenten, compagnieën, garnizoenen, kruitmagazijnen, commandanten, gouverneurs, verplaatsingen van troepen, militaire hospitalen, rapporten van de landsadvocaten rond bepaalde processen en noem maar op.

Raad van State en militaire onderwerpen
Ten tijde van de Republiek was het Staatse leger een voorbeeld voor andere legers in Europa. De Oranjes hadden een aantal belangrijke legerhervormingen doorgevoerd, waaronder de verbetering van de betaling van de manschappen, wat een grotere discipline in het leger tot gevolg had. Veel informatie over militairen uit deze periode tref je aan in de resoluties van de Raad van State.

De taak van de Raad van State met betrekking tot defensie was het houden van toezicht door middel van gedeputeerden te velde, de werving, financiering en afdanking van de generaliteitstroepen, de militaire rechtspraak en het opstellen van de staten van oorlog en de generale petitie. De resolutieboeken bevatten daarom onder andere gegevens over benoeming en ontslag van militairen, klachten over militairen, het verlenen van pensioenen, paspoorten en sauvegarden (beschermbrieven) aan militairen.

Vanaf het begin van de 18e eeuw neemt het aantal militaire zaken enorm toe. Logisch, want vanaf 1702 woedde de Spaanse Successieoorlog, die zich deels in de Zuidelijke Nederlanden afspeelde. Tijdens deze oorlog bereikte het Staatse leger van de Republiek met 120.000 man zijn grootste omvang ooit. In de resoluties van de Raad van State "krioelt het daarom van de soldaten", aldus Henk Beijers.

Historisch gezien een uitzonderlijk interessante bron voor onderzoekers van allerlei pluimage. En dus beslist ook voor genealogen op zoek naar soldaten onder hun voorouders of historici die onderzoek doen naar militaire onderwerpen.

Wat staat er nu online?
Vanaf nu zijn op de website van het BHIC korte samenvattingen van de resoluties over de jaren 1629-1713 te doorzoeken (inv.nrs. 170-281). Het gaat daarbij om een selectie, namelijk alleen om resoluties die de Meierij van 's-Hertogenbosch betreffen.

Maar de originele resoluties die op het BHIC worden bewaard zijn voor de jaren 1584-1727 ook voorzien van een eigentijdse index op persoons-, plaats- en zaaknamen. Deze index is voor de jaren vanaf 1704 ook op de website te doorzoeken. Het gaat daarbij om álle resoluties, dus níet alleen om resoluties die de Meierij betreffen. Bij personen wordt daarbij vaak een beroep of functie vermeld. In de originele registers, op microfiche in te zien op de studiezaal van het BHIC, zijn vervolgens verwijzingen te vinden naar de pagina's in het register waar meer informatie is te vinden.

Tip voor onderzoekers: de registers zijn niet overal spellingvast, dus enige creativiteit is geboden bij het zoeken naar personen en plaatsen.

Geen opmerkingen: